Sahabələrin Həyatı

MUSAB BİN UMEYR (R.A.)

Əshabı Kiramın böyüklərindən idi, künyəsi Əba Muhamməddir. Məkkənin zəngin ailələrindən idi, yaraşıqlı və gözəl geyinən bir gənc idi. Ana və atası onun üstündə əsərdi. Xüsusilə, Məkkənin ən varlılarından sayılan anası, oğluna gözəl paltarlar geyindirər və gözəl qoxular sürtərdi. Məkkəlilər də onu heyranlıqla seyr edərdilər. Bir dəfəsində Hz. Peyğəmbər (sav) də onun haqqında belə buyurmuşdu: “Məkkədə Musab bin Umeyrdən gözəl geyinən, daha yaraşıqlı və nemətlər içində üzən başqa bir gənc görmədim” (İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ, Beyrut 1960, III, 116).

Musab Məkkədə dövrün şərtlərinə görə zənginlik və ehtişam içində yaşayarkən, Hz. Peyğəmbərin (sav) insanları İslama dəvət etdiyini öyrəndi. Çox vaxt keçirmədən Hz. Peyğəmbərə gedib iman edib müsəlman oldu. O vaxtlar Məkkəlilər, müsəlmanlara təzyiq etdiyinə görə, Hz. Musab müsəlman olduğunu ailəsindən gizləmək məcburiyyətində qalmışdı. Ancaq o, Peyğəmbərimizi gizli-gizli ziyarət etməyə davam edirdi. Bir gün Osman bin Talha, Musabın namaz qıldığını görüb bunu anası ilə qohumlarına bildirdi. Buna görə də qohumları onu tutub bir yerə həbs etdilər. Məkkənin bu nazlı və zəngin gənci üçün artıq əziyyətli çətin günlər başlamışdı.

Həbəşistana hicrət edən ilk qrupa daxil olana qədər həbsdə qalan Hz. Musab, hicrət imkanı olan kimi dinini rahat yaşaya bilmək üçün Həbəşistana hicrət etdi. Həbəşistandan qayıtdıqda Hz. Musabın vəziyyəti tamamilə dəyişmişdi. Bu nazlı dəliqanlının əvəzinə qəlbi İslam və imanla dolu iradəsi güclü qüvvətli, mətin bir gənc gəlmişdi. Anası ondakı bu qərarlılıq və mətanəti gördükdə, ona təzyiqini yüngülləşdirmək məcburiyyətində qaldı.

Bu vaxt Birinci Əqabə biəti olmuş və Mədinəlilərdən bir qrup İslamı qəbul etmişdi. Onlara İslamı başa salmaq və digərlərinə də təbliğ etmək üçün Rəsulullahdan bir öyrədici istədilər. Hz. Peyğəmbər (sav) bu önəmli vəzifəni Hz. Musab b. Umeyrə verdi. Hz. Musab onlara həm namaz qıldıracaq, həm Quran öyrədəcək, həm də digər insanlara İslamı başa salacaq və yeni insanları İslama dəvət edəcəkdi.

Beləliklə Mədinəyə ilk hicrət edən sahabə Musab b. Umeyr oldu. Mədinədə ilk cümə namazını da Musab b. Umeyrin qıldırdığı qaynaqlarda ifadə edilir (İbn Sad, III, 118).

Bir ildən sonra Məkkəyə həcc mövsümündə yanında yetmiş nəfərlə gələn Musab b. Umeyr, Hz. Peyğəmbərə (sav) İslamın Mədinədəki sürətlə yayılmasının muştuluğunu verərkən belə demişdi: “İslamın girmədiyi və danışılmadığı ev qalmadı.” Başqa Hz. Muhamməd (sav) olmaqla bütün müsəlmanlar bu xəbərə çox sevindilər. Oğlunun Məkkəyə qayıtdığını eşidən anası onu yenidən həbs etmək istədi. Ancaq Musab bütün bunlara qarşı yetkin bir müsəlman kimi davrandı və anasını fikrindən daşındırdı. Onun anasını İslama dəvəti nəticəsiz olduğu kimi anası da Musabı yolundan qaytara bilməmişdi.

Hz. Peyğəmbərin (sav) yanında iki aya qədər qalan Musab b. Umeyr, hicrətdən on iki gün əvvəl Mədinəyə çatdı. Hz. Peyğəmbər (sav) onu Sad b. Ebi Vaqqas (r.a) və Əbu Əyyub əl-Ənsari (r.a) ilə qardaş elan etmişdi (İbn Sad, III, 120).

Bədir savaşında muhacirlərin bayrağı onun əlində idi. “Rəsulullahın bayraqdarı” adı ilə məşhurlaşmışdı. Uhud savaşında da bayraq yenə onun əlində idi. Savaş əsnasında müsəlmanların gerilədiyini görən Musab b. Umeyr, atını sağa sola sürür və yüksək səslə bu ayəti oxuyurdu: “Muhamməd ancaq bir peyğəmbərdir. Ondan əvvəl bir çox peyğəmbərlər gəlmişdi” (Ali İmran, 3/144). Bu ayətin Uhud gününə qədər nazil olmadığı və o gün gəldiyi rəvayəti, Hz. Musabın Allah qatındakı dəyərini ifadə edir (İbn Sad, III, 120, 121). Uhud müharibəsində İslam ordusunun bayrağını daşıyan Musab b. Umeyrin əvvəlcə sağ qolu kəsildi. Dərhal bayrağı sol əlinə götürərək savaşa davam etdi. Ancaq ardından sol qolu da kəsildi. Bu dəfə vücudu ilə bayrağa sarıldı və yuxarıdakı ayəti oxumağa davam etdi. Axırda müşriklərin bir mizraq zərbəsi ilə şəhid oldu. Bayrağı dərhal Suveybit b. Sad və Əbur-Rum b. Umeyr adlı sahabələr götürdülər.

Uhud savaşında Əshabı kiramın böyüklərindən bir çox insan şəhid oldu. Hz. Musab b. Umeyr də şəhidlər arasında idi. Hz. Peyğəmbərin (sav) nə qədər kədərli olduğu üzündən oxunurdu. Musabın mübarək nəşinin başucunda oturaraq, Uhud şəhidləri haqqında nazil olduğu bildirilən bu ayətləri oxudu: “Möminlərdən elə ər insanlar var ki, Allaha verdikləri sözdə sədaqət göstərdilər. Kimisi nəzirini ödədi şəhid oldu. Kimisi də (şəhid olmağı) gözləyir. Onlar verdikləri sözü əsla dəyişdirmədilər” (Azhab 33/23). Sonra Hz. Peyğəmbər digər sahabələrə, şəhidlərə yaxınlaşıb salam vermələrini söylədi və verilən salamların şəhidlərin tərəfindən alınacağını ifadə etdi (İbn Sad, III, 121).

Hz. Musab şəhid olanda qırx yaşlarında idi. Bir zamanlar zənginlik və rahatlıq içində yaşayan bu dəyərli insanı kəfənləmək üçün bir örtü də tapılmamışdı. Hz. Peyğəmbər yanına gəldikdə, Musab b. Umeyr köhnə bir xirqənin içində saçları dağılmış, vücudu isə qılınc və mizraq zərbələri ilə dağıdılmış bir vəziyyətdə yatırdı. Hz. Peyğəmbər kədərli bir halda bunları söylədi: “Səni Məkkədə görəndə, səndən daha gözəl geyinən, səndən daha yaraşıqlı heç kim yox idi. İndi isə kəfən kimi sarılmış xirqədən başın çölə çıxır.” Sonra onun üçün də bir qəbir açdılar və o mübarək sahabəni də Uhud şəhidləri arasında dəfn etdilər.

Allah yolunda canını fəda edən bu əziz şəhid sahabə üçün Əshabı Kiramdan Habbab (r.a) bunları söyləyir: “Biz Hz. Peyğəmbərlə birlikdə Mədinəyə yalnız Allah rizası üçün hicrət etdik. Artıq mükafatını Allahdan gözləyərik. Yoldaşlarımız arasında bu nemətlərdən dadmadan axirətə köçənlər var ki, Musab b. Umeyr bunlardan biridir. O Uhud günündə şəhid olmuşdu və onu sarımaq üçün bir kəfən də tapa bilməmişdik. Yalnız şəhidin bir qaftanını tapıb bu əziz şəhidi ona sarımağa çalışmışdıq. Ancaq başını örtərkən ayaqları açılır, ayaqlarını örtərkən də başı açılırdı. Bu yoxsulluq qarşısında Hz. Peyğəmbər bizə şəhidin başını örtməyi və ayaqlarının üstünə də izhir deyilən otdan qoymağı əmr etdi” (Buxari, Cənaiz 27; İbn Sad, III, 121).