Peyğəmbərimizin (SƏS) Həyatından

RACİ HADİSƏSİ

Hicrətin dördüncü ili (M., 625-626-cı illər)

Raci hadisəsi

Uhud döyüşündən sonra müşriklər cəsarətlənmiş, Mədinədəki müsəlmanların isə e'tibarı  sarsılmışdı. Belə bir şəraitdə Peyğəmbərimiz (səs) bir tərəfdən geniş müdafiə tədbirləri görür, digər tərəfdən də İslamın yayılması üçün işi davam etdirirdi. Bu məqsədlə də müsəlmanlığı qəbul edib Qur'an-i Kərimi öyrənmək istəyən qəbilələrə mürşidlər göndərirdi.

Bu ərəfədə Adal və Karə qəbilələrindən bir hey'ət Mədinəyə gələrək qövmləri arasında İslamı qəbul edənlərin olduğunu Peyğəmbərimizə (səs) söylədilər və Ondan bu adamlara İslamın əsaslarını öyrədəcək müəllimlər istədilər. Peyğəmbərimiz (səs) onların səmimiyyətinə inanaraq Asım b. Sabitin başçılığı altında on nəfərlik bir irşad hey'əti göndərdi.

Məkkə ilə Usfan arasında yerləşən Raci quyusu yaxınlığında Hüzeyl qəbiləsindən olan 200 nəfərlik bir dəstə onlara hücum etdi. Qeyri-bərabər döyüşdə müsəlmanlardan 8 nəfəri şəhid oldu, iki nəfər - Zeyd b. Dəsinə və Hübeyb b. Ədiyy isə əsir düşdülər. Hüzeylilər onları Məkkəyə aparıb satdılar.

Zeydi Bədirdə atası öldürülən Səffan b. Ümeyyə aldı, e’dam mərasimi dü-zəltdi və bu səhnəni seyr etmək üçün bütün məkkəliləri bu mərasimə də'vət etdi. Bu vaxt Əbu Süfyan Zeydə yaxınlaşıb ona belə bir sualla müraciət etdi:

- Doğrusunu de, həyatının xilas edilməsi üçün sənin yerinə Məhəmmədin öldürülməsini istəməzdinmi?

Zeyd tərəddüd etmədən belə cavab verdi:

- Əsla! Rəsulullahın (səs) həyatı ilə müqayisədə mənimki bir heçdir. Mənim qurtulmam üçün nəinki onun öldürülməsini, heç Mədinədə ayağına bir tikan batmasına da razı olmaram. Bu imanın qüvvəti qarşısında Əbu Süfyan e‘tiraf etməkdən özünü saxlaya bilmədi:

- Gerçək olan budur ki, Məhəmməd qədər heç kəs yoldaşları tərəfindən sevilməmişdir.

Zeyd e'dam edildi. Digər əsir Hübeyb isə Uhudda atası öldürülən Harisin qızı tərəfindən satın alınmışdı. E'damdan əvvəl Hübeyb  icazə alıb  iki rikət namaz qıldı, sonra üzünü cəlladlara çevirib belə dedi:

- “Ölümün qorxusundan vaxtı uzadır,"-deməyəsiniz deyə namazımı qısaltdım, indi buyurun, əlinizdən gələni əsirgəməyin.

O zamandan bəri müsəlmanlarda e'damdan əvvəl namaz qılmaq bir adət oldu. Bu cəsur və əxlaq qəhrəmanı olan səhabə "Dinindən dönsən, səni azad edərik,"-deyə ona təklif edənlərə belə cavab verdi:

- Mənim üçün müsəlman kimi öldürülmək dinindən dönməkdən daha xeyirlidir.

Müşriklər onu asdılar. Imanın zirvəsinə qalxan bu nümunə insanlar beləcə şəhid edildilər.

Bu xəbər Mədinəyə çatınca Peyğəmbərimiz (səs) və əshabı son dərəcə mə'yus oldular. Allah Rəsulu (səs) "Allah layiq olduqları cəzanı versin!" deyərək caniləri Allaha həvalə etdi.

Maunə quyusu faciəsi (Bi'ri-Maunə)

Nəcid bölgəsində yaşayan Amiroğullarının şeyxi Əbu Bəra, hicrətin dördüncü ili, Səfər ayında Peyğəmbərimizin (səs) yanına gəldi. Hədiyyələrlə gələn şeyx müsəlmanlar tərəfin-dən qayda-qanuna uyğun olaraq nəzakətlə qarşılansa da, Peyğəmbərimiz (səs) onun hədiyyələrini qəbul etməyib yarızarafat, yarıciddi şəkildə belə dedi:

- Əgər müsəlmanlığı qəbul etsən, mən də sənin hədiyyələrini qəbul edərəm.

Cavabında şeyx Əbu Bərə Peyğəmbərimizə (səs):

-Ey Məhəmməd, sənin vəziyyətini yaxşı görürəm,-dedi,-mən isə hələ özümü buna hazır görmürəm. Əgər  Nəcidə müəllimlər göndərsən, ümid edirəm xalqım sənin dininə girəcək.

Peyğəmbərimiz (səs) isə,  nəcidlilərin göndəriləcək müsəlmanlara pislik etmələrindən ehtiyat edirdi və bunu gizlətmədi, buna görə də şübhələrini şeyxə bildirdi. Buna cavab olaraq da Əbu Bəra göndəriləcək insanları himayəsi altına alacağına, kimsənin onlara toxunmayacağına söz verdi. Əbu Bəranın tə'minatını nəzərə alan Peyğəmbərimiz (səs) 70 nəfərlik bir müəllim hey'ətini Nəcidə göndərdi, Əbu Bəranın qardaşı oğlu Amir b. Tüfeylin adına yazdığı məktubu da hey’ətə başçı tə'yin etdiyi Münzir b. Amra verdi.

Hey'ətdəkilərin hamısı Suffədə yetişmiş alimlər idi. Yola çıxan hey'ət Bi'rr-i Maunə deyilən yerə qədər gəldikdə Harəm b. Milxanla Peyğəmbərimizin (səs) məktubunu Amir b. Tüfeylə göndərdilər. Ancaq Amir məktubu açmadan onu gətirən Harəmi şəhid etdi, digər müsəlmanları da öldürmək üçün qəbiləsindən kömək istədi. Əbu Bəraya hörmətlə yanaşan qəbilə üzvləri Amirin çağırışına "Biz Əbu Bəranın sözünü ayaq altına sala bilmərik" deyib onun təklifini rədd etdilər. Vəziyyəti belə görən Amir bu dəfə Suleym qəbiləsindən Usayyə, Zekvan və Lihyanoğullarına müraciət edib onlardan kömək aldı və müsəlmanların üzərinə hücum etdi. Qeyri-bərabər döyüşdə Ka'b bin Zeyddən başqa bütün müsəlmanlar şəhid oldular.

Bu hadisə həz. Cəbrayıl (əs) tərəfindən Peyğəmbərimizə (səs) bildi-rildikdə O, son dərəcə mə'yus oldu, 40 gün sübh vaxtı Usayyə Zekvan və Lihyanoğullarına qarğış tökdü.

Bu faciədən qurtulub sağ qalan Ka'b b. Zeyd Mədinəyə dönərkən yolda nəcidli iki nəfərlə rastlaşdı. Yoldaşlarını pusquya salıb öldürən qəbilədən olduqlarını öyrənincə onları yuxuya verib hər ikisini öldürdü. Bunlar isə Peyğəmbərimizdən (səs) onlara toxunulmayacağı barədə zəmanət almışdılar. Bu hadisədə dinimizə yaraşmayan hərəkətə yol verildiyindən əxlaqımızın daha bir böyük örnəyi göstərildi, müsəlmanlar öldürülənlərin ailələrinə qanpulu ödədilər. Lakin buna baxmayaraq, həmin hadisə Bən'i-Nadir Qəzvasının da səbəbi oldu.

Bən'i-Nadir qəzvası

Peyğəmbərimiz (səs) Bi'r-i Maunə faciəsindən dönən Ka'b b. Zeyd tərəfindən səhvən öldürülən iki nəfərin qanpulunu ödəmək üçün on nəfər əshabı ilə Nadiroğullarını ziyarət etdi. Aralarındakı Əhdnaməyə görə Mədinə yəhudiləri də qanpulu ödənməsində iştirak etməli idilər. Onlar üzdə Peyğəmbərimizin (səs) təklifini qəbul etmiş olsalar da, hiyləyə əl atdılar. "Yaxşı, indi gətirərik" dedilər və Ondan ayrıldılar.

Peyğəmbərimiz (səs) səhabələrlə birlikdə bir divarın dibində oturmuşdu. Onlardan ayrılıb gedən yəhudilər öz aralarında məsləhətləşir, Allah Rəsulundan canlarını qurtarmaq üçün yollar axtarırdılar. İçlərindən bə'ziləri:

- Məhəmmədi öldürmək üçün bundan daha əlverişli fürsət əlimizə düşməyəcəkdir,-dedilər,- divarın dibində oturub bizi gözləyir. Birimiz dama çıxıb başına yekə bir daş salaq, ölsün.

- Bu iş mənim buynuma,-deyə onlardan birisi bu cinayəti öz öhdəsinə götürüb evin damına tərəf yüyürdü.           

Canilərin gözünü qan tutmuş, qulaqlarını qısqanclıq və həs'əd tıxamış, qəlblərini kin və nifrət qaraltmışdı. Ancaq yəhudilərin qurduğu bu tələ də boşa çıxdı. Onlar haradan biləydilər ki, Allah Onu qorumağı öz öhdəsinə götürmüşdü? Bunu bilmədikləri, yaxud buna inanmaq istəmədikləri üçün daim müxtəlif hiylələrə, xəyanətlərə əl atırdılar. Allah (cc) vəhy yolu ilə bu fitnədən öz Rəsulunu xəbərdar etdi. Peyğəmbərimiz (səs) dərhal qalxıb Mədinəyə geri döndü.

Əshabı Peyğəmbərimizin (səs) haraya getdiyini bilmir, onun tezliklə geri qayıdacağını gözləyirdilər. Lakin Onun gecikdiyini görcək bərk narahat oldular, axtardılar, nəhayət Onun Mədinəyə döndüyünü öyrənə bildilər. Tez onun arxasınca Mədinəyə yollandılar. Peyğəmbərimiz (səs) onlara yəhudilərin qurduğu hiyləni açıqladı. Bu hərəkətləri ilə yəhudilər Əhdnaməni pozmuş oldular.

Peyğəmbərimiz (səs) Məhəmməd b. Məsləməni göndərib onlara 10 gün içində Mədinəni tərk etməyi əmr etdi və xəbərdar etdi ki, bu əmrə tabe olmasalar, onlara qarşı ölüm cəzası tətbiq ediləcəkdir.

Yəhudilərin əmrə tabe olmaqdan başqa çarələri qalmamışdı. Lakin bu ərəfədə münafiqlərin başçısı Abdullah b. Səlül onlara xəbər göndərərək bu tə'limatı verdi: "Mədinədən çıxmayın. Biz sizə kömək edəcəyik. Kureyzoğulları da köməyə gələcəkdir".

Onun bu və'dinə aldanan Bən'i-Nadir fikrindən daşınsalar da, yardımın gəlməməsindən də ehtiyat edirdilər. Rəbb'ül-Əvvəl ayının 4-də Peyğəmbərimiz (səs) Nadiroğullar məhəlləsini mühasirəyə aldı. Nadiroğulları bir illik ərzaq ehtiyatlarına və qalalarının möhkəmliyinə güvənirdilər. Lakin iki həftəlik mühasirədən sonra onlar münafiqlərdən heç bir kömək gəlmədiyini görüb təslim oldular və aman istədilər.

Onlara silahdan başqa ərzaq və mal götürmək şərti ilə  Mədinədən çıxmalarına icazə verildi. Onlardan bir qismi Fələstinə, başqa qismi isə Xeybərə getdilər. Mədinədən çıxarkən onlar pərtliklərini gizlətmək üçün mahnı oxuyur, rəqs edir, özlərini şən göstərməyə çalışırdılar. Onlardan qalan 50 zireh, 50 dəbilqə, 340 ədəd qılınc və digər əmlak müsəlmanlardan mühacirlər və yoxsullar arasında bölüşdürüldü. Bu hadisədən sonra müsəlmanların Mədinədə və onun ətrafında nüfuzu yenidən bərpa edildi.

Hicrətin dördüncü ilində baş verən digər hadisələr

Müsəlmanlığın Məkkə dövründə hələ içki və qumar qadağan edilməmişdi. Müsəlmanlar arasında içki içən, qumar oynayanlar da var idi və Peyğəmbərimiz (səs) bunlara heç nə demirdi.

Içki və qumarın qadağan edilməsi birdən-birə deyil, tədricən oldu. Içki ilə əlaqədar Qur'an-i Kərimdə dörd Ayə vardır. Bu barədə Məkkədə enən ilk Ayədə "Xurma və üzüm ağaclarının meyvələrindən içki düzəldər, gözəl bir ruzi əldə edərsiniz" (Nəhl, 67.) buyurulmuşdur.

Mədinə dövründə həz. Ömər və Muaz kimi bə'zi səhabələr Peyğəmbərimizə (səs) müraciət etdilər:

- Ey Allahın Rəsulu,-dedilər,-içki barəsində bizə bir yol göstər, çünki, içki insanın ağlını əlindən alır.

Hicrətin dördüncü ilində içki və qumarı ilk dəfə qadağan edən Ayə enmiş oldu: "Səndən içki və qumar barəsində soruşurlar. De ki, bunların hər ikisində də böyük bir günah və insanlar üçün bə'zi zahiri faydaları vardır. Lakin hər ikisində günahı mənfəətindən daha böyükdür." (Bəqərə, 2/219).

Lakin bu Ayə də içki və qumarı qət'i şəkildə qadağan etmədiyindən hələ də içki içənlərə rast gəlmək olurdu.

Əbdürrəhman b. Avfin verdiyi bir ziyafətdə qonaqlar içki içmişdilər. Axşam namazında "Kafirun" Surəsini oxuyarkən namazı qıldıranın dili topuq çaldığından bə'zi sözləri yanlış tələffüz etmiş, Ayələrin mə'nası təhrif edilmiş, tamamilə yanlış mə'nalar ifadə edilmişdi. Bu hadisədən sonra aşağıdaki Ayə nazil oldu: "Ey iman edənlər! Siz sərxoş ikən nə söylədiyinizi bilənədək namaza yaxınlaşmayın... " (Nisa, 4/43).

Bir müddət sonra buna bənzər başqa bir hadisə oldu. Ənsardan Malik b. Itbanın verdiyi qonaqlıqda də'vətlilər içib sərxoş oldular. Sa'd b. Əbu Vakkas bir şe'r oxuyaraq öz nəslini mədh etdi, ənsarın xoşuna gəlməyən sözlər dedi. Ənsardan birisi də yediyi dəvə ətindən qalan sümük parçası ilə Sa'dın başına vurub yardı. Sa'd Peyğəmbərimizə şikayət etdi. Bu vaxt aşağıdakı Ayə nazil oldu: "Ey inananlar! Şərab, qumar, səcdə edilən dik daşlar, fal və bəxt oxları hamısı şeytan işi və pis əməllərdir. Bunlardan uzaq durun ki, qurtula biləsiniz." "Şeytan içkidə və qumarda ancaq aranıza düşmanlıq və kin soxmaq, sizi Allahı anmaqdan və namazdan uzaqlaşdırmaq istər. Artıq bunlardan vaz keçdiniz, deyilmi?" (Maidə, 5/90-91.).

Beləliklə də Allah (cc) içkini, qumarı, falı, bəxt oxlarını, bütlərə sitayişi qət'i olaraq qadağan etdi.

Bu Ayə enən kimi Peyğəmbərimiz (səs) onu carçılar vasitəsilə hamıya duyurdu. Içki içən, evlərində içki saxlayan  bütün müsəlmanlar tövbə edib içkidən əl çəkdilər və evlərində saxladıqları içkiləri atdılar. Peyğəmbərimiz (səs)in "Sərxoşedici bütün içkilər haramdır." "Çoxu sərxoşluq verən içkilərin azsı da haramdır" sözləri də içkini birdəfəlik qadağan etməkdə mühüm rol oynamış oldu.

Bu hadisə bəşəriyyətin əxlaqında mühüm hadisə oldu. İçkinin haram buyurulması ilə insanların könüllü ağılsızlıq girdabından xilas olmaq yolu müəyyən edildi. Qumar insanları zəhmətsiz mal, sərvət toplamaq kimi tüfeyliliyə sürüklədiyi kimi, insanlar arasında dostluq, yardımlaşma kimi ülvi hissləri məhv edir, yerinə kin, nifrət, düşmənçilik zəhəri səpir. Bəxt oxları, bütlərə sitayiş isə Allaha şəkk etməyə, ortaq qoşmağa,  insanları İlahi əxlaqdan uzaqlaşdırmağa qapı açdığından ümumiyyətlə, əxlaqa ağır zərbə vurur, insanlarda sabaha ümidsizlik, fəaliyyətsizlik hissləri aşılayır.

Göründüyü kimi, həmin dövrdə mə’nəviyyatımızın qaynağı olan İslam bir tərəfdən dünyaya yayılır, genişlənir, digər tərəfdən də insanların müxtəlif imtahanlardan, sınaqlardan keçməsi ilə addımbaddım kamillik zirvəsinə qaldırırdı.

 Çap Versiyası